İNCELEME | DOĞADAN GELEN BİYOMALZEME: MİSELYUM

Mantar Ağı

Mantarların toprağın ve organik maddelerin içinde yayılan, çoğu zaman gözle görülmeyen ağı olan miselyum; son yıllarda mimarlık, iç mimarlık ve ürün tasarımında giderek daha fazla karşımıza çıkıyor. Burada kullanılan, doğrudan mantarın kendisi değil. Mantarın ince iplikçiklerden oluşan vejetatif ağı.

Miselyum; talaş, kenevir lifi, saman ve odun yongası gibi organik malzemelerin üzerinde büyürken bu parçacıkları birbirine bağlayan doğal bir ağ oluşturuyor. Malzeme istenen forma ulaştığında kurutuluyor ya da ısıl işlemden geçiriliyor ve böylece büyümesi durduruluyor. Ortaya ise hafif, gözenekli ve farklı biçimlerde üretilebilen bir biyokompozit çıkıyor.

Asıl ilginç tarafı burada başlıyor. Çünkü malzemenin formu yalnızca üretim sonrasında verilmek zorunda değil; büyüme sürecinin kendisi de tasarımın bir parçası olabiliyor.

Duvar Paneli ve Akustik Elemanlar

Miselyumu mimarlık açısından ilginç kılan özelliklerden biri, gözenekli yapısı. Bu yapı sesin bir bölümünü absorbe edebildiği için özellikle iç mekânlardaki akustik uygulamalarda değerlendiriliyor. Isı geçişini azaltabilmesi de yalıtım açısından başka bir kullanım alanı açıyor.

Bir ofisin toplantı odasında kullanılan akustik bir duvar paneli, açık ofiste ses yansımalarını azaltan bir yüzey ya da tavanda kullanılan üç boyutlu paneller… Miselyumun kullanılabileceği senaryolar bunlarla sınırlı değil. Duvar ve bölme sistemleri, tavan elemanları ve ısı yalıtımına yönelik bileşenler de üzerinde çalışılan alanlar arasında.

Üstelik malzemenin yalnızca düz bir levha olarak düşünülmesi gerekmiyor. Miselyum kalıpların içinde büyütülebildiği için kabartmalı yüzeyler, organik formlar ve üç boyutlu elemanlar üretilebiliyor. Bu da özellikle iç mimarlık ve ürün tasarımında tasarımcıya daha serbest bir çalışma alanı bırakıyor.

Bir başka deyişle, malzeme sadece yüzeyi değil, biçimi de belirleyen bir unsur haline gelebiliyor.

Mobilya Tasarımında “Büyüyen” Ürünler

Miselyumun kullanım alanı yapı bileşenleriyle sınırlı değil. Mobilya ve ürün tasarımında da farklı denemeler yapılıyor. Tasarımcılar, malzemeyi belirli kalıpların içinde büyüterek sandalye, tabure, aydınlatma elemanı ve çeşitli dekoratif objeler üretiyor.

Burada alışık olduğumuz üretim mantığı biraz değişiyor. Ürün yalnızca kesilip biçimlendirilip birleştirilmiyor. Formun ortaya çıkmasında biyolojik büyüme süreci de rol oynuyor.

Bu nedenle miselyum, özellikle deneysel tasarım ve biyofabrikasyon alanında dikkat çeken malzemelerden biri. Tasarımcı için mesele yalnızca “ne üretebilirim?” sorusu değil artık. Malzemenin nasıl büyüdüğü, hangi koşullarda geliştiği ve hangi formu alabileceği de sürecin bir parçası.

Geçici Mimari

Hafif yapısı, miselyumu sergi alanları ve geçici yapılar açısından da ilginç hale getiriyor. Buradaki yaklaşım, beton ya da çelik gibi ağır bir taşıyıcı sistem kurmaktan çok; malzemenin hafifliğinden, kalıplanabilirliğinden ve farklı geometrilere uyum sağlayabilmesinden yararlanmak.

Bir tasarım haftasında kurulan geçici bir serginin duvarları olabilir. Bir sanat etkinliğinde mekânı bölmek için kullanılan paneller ya da bir marka etkinliği için hazırlanan pavyonun iç yüzeyleri…

Bu tür uygulamalarda miselyumun hafifliği ve biçim verilebilirliği öne çıkıyor. Ancak bu ölçekteki kullanımların hâlâ büyük ölçüde araştırma ve prototip aşamasında olduğunu da göz önünde bulundurmak gerekiyor.

Ambalaj ve Moda

Miselyumun hikâyesi mimarlıkla da bitmiyor.

Hafif ve kalıplanabilir olması, onu ambalaj tasarımında da dikkat çekici bir malzeme haline getiriyor. Özellikle strafor benzeri koruyucu ambalajların yerine daha biyobazlı alternatifler geliştirmek için miselyumdan yararlanılıyor.

Moda tarafında ise miselyumdan elde edilen malzemeler, hayvan derisine alternatif yüzeyler geliştirmek amacıyla araştırılıyor. Çanta, ayakkabı ve aksesuar gibi ürünlerde kullanılan bu malzemeler, miselyumun yalnızca yapı sektörüne ait bir konu olmadığını gösteriyor.

Aynı üretim fikrinin farklı ölçeklerde karşılığını görmek mümkün. Bir yapının akustik panelinden bir mobilyaya, ambalajdan moda ürününe kadar uzanan bir kullanım alanı söz konusu.

Miselyum Bir Yapının Taşıyıcısı Olabilir mi?

Miselyum bazlı kompozitler bugün için betonun, çeliğin ya da ahşabın doğrudan alternatifi değil. Mekanik dayanımın değişken olması, neme karşı hassasiyet ve uzun vadeli dayanıklılık gibi konular hâlâ araştırılıyor. Bu nedenle mevcut uygulamalar daha çok taşıyıcı olmayan veya hafif bileşenler üzerinde yoğunlaşıyor. Bu durum miselyumun değerini azaltmıyor. Tam tersine, malzemenin bugün nerede güçlü olduğunu daha açık gösteriyor.

Bir binanın tamamını miselyumdan yapmak yerine, o binanın sesini düzenleyen akustik panelinde, iç mekân bölmesinde, yalıtım elemanında ya da mobilyasında kullanılabilir. Geçici sergi yapılarında ise çok daha farklı bir potansiyel ortaya çıkıyor. Yani mesele, miselyumu her şeyin yerine koymak değil. Nerede gerçekten işe yaradığını görmek.

Malzemeyi Büyütmek

Miselyumu diğer sürdürülebilir malzemelerden ayıran en ilginç noktalardan biri üretim biçimi. Geleneksel üretimde malzeme çıkarılıyor, işleniyor ve sonunda istenen forma getiriliyor. Miselyumda ise biyolojik büyümenin kendisi üretim sürecinin bir parçası.

Miselyumun türü, kullanılan organik substrat, kalıp, sıcaklık, nem ve büyüme süresi; ortaya çıkan malzemenin özelliklerini değiştirebiliyor. Dolayısıyla tasarımcı yalnızca ürünün nasıl görüneceğini değil, malzemenin hangi koşullarda büyüyeceğini de düşünmek zorunda.

Belki de miselyumu asıl ilginç kılan nokta bu…

Çünkü burada tasarımcı, hazır bir malzemeyi şekillendiren kişi olmaktan çıkıp malzemenin oluşum sürecine de müdahil oluyor. Form, malzeme ve üretim birbirinden biraz daha ayrılmaz hale geliyor.

Miselyum bugün hâlâ gelişen, teknik sınırları araştırılan bir malzeme. Akustik panellerden yalıtıma, mobilyadan pavyonlara, ambalajdan moda ürünlerine kadar uzanan uygulamalar ise tasarım dünyasının malzemeye bakışının değiştiğini gösteriyor.

Belki geleceğin üretiminde soru yalnızca “hangi malzemeyi kullanacağız?” olmayacak.

“Hangi malzemeyi büyütebiliriz?” olacak…

Daha fazlası